99 jaar nadat Bohr en Heisenberg elkaar in Brussel ontmoetten, staan ze er opnieuw tegenover elkaar – dit keer op het podium

In oktober 1927 kwamen Niels Bohr en Werner Heisenberg naar Brussel voor de vijfde Solvayconferentie voor fysica. Ook Einstein, Schrödinger en Marie Curie waren erbij. 99 jaar later keren Bohr en Heisenberg terug naar Brussel. Dit keer op het podium. Vanaf 15 oktober brengt The Bridge Theatre een gloednieuwe Brusselse productie van Copenhagen, het meermaals bekroonde toneelstuk van Michael Frayn.

Centraal staat een ontmoeting die historici tot vandaag bezighoudt. Bohr en Heisenberg waren ooit goede vrienden en werkten nauw samen. De Tweede Wereldoorlog bracht hen echter lijnrecht tegenover elkaar. Heisenberg speelde een belangrijke rol in het Duitse atoomonderzoek, terwijl Bohr in het door de nazi’s bezette Denemarken woonde, tot hij in 1943 kon vluchten.

In 1941 reisde Heisenberg naar Kopenhagen om Bohr en zijn vrouw Margrethe te ontmoeten. Het gesprek liep niet goed af. Wat er precies werd gezegd - en vooral waarom Heisenberg naar Kopenhagen kwam - is nooit helemaal duidelijk geworden.

Was hij op zoek naar informatie? Wilde hij Bohr waarschuwen? Zocht hij zijn goedkeuring? En in hoeverre voelde hij zich verantwoordelijk voor wat zijn wetenschappelijke werk mogelijk zou maken?

“Hoe bepalen we wat waar is? ​
​Door het publiek dicht bij de acteurs te brengen, ​
​willen we hen die onzekerheid zelf laten ervaren. ​
​Luisteren, vragen stellen en ​
​uiteindelijk zelf een mening vormen.”

Robert Chevara, regisseur en scenograaf

De verantwoordelijkheid voor wat we zelf creëren

Michael Frayn laat Bohr, Heisenberg en Margrethe telkens opnieuw terugkeren naar die ene avond. Herinneringen botsen, motieven worden in twijfel getrokken en geen enkele versie geeft het volledige antwoord. Onder alles sluimert dezelfde vraag: zodra kennis bestaat, wie draagt dan de verantwoordelijkheid voor wat ermee gebeurt?

Bijna een eeuw later is die vraag alleen maar actueler geworden. AI ontwikkelt zich razendsnel en brengt hetzelfde ongemakkelijke debat opnieuw naar boven: als we iets kúnnen creëren, betekent dat dan ook dat we het móéten doen?

In Copenhagen blijft die discussie niet theoretisch. Ze speelt zich af tussen drie mensen met een complexe gedeelde geschiedenis, elk met hun eigen herinneringen, overtuigingen en twijfels.

Copenhagen ging in 1998 in première in Londen en groeide uit tot een van Michael Frayns meest gevierde toneelstukken. Het won onder meer de Tony Award voor Best Play en de Olivier Award voor Best New Play.

Dichter op het verhaal

Voor deze nieuwe productie brengt regisseur en scenograaf Robert Chevara het publiek letterlijk dicht bij de actie. Een deel van de toeschouwers zit aan weerszijden van het podium, op amper enkele meters van de acteurs. De afstand tussen publiek en de ontmoeting tussen Bohr, Heisenberg en Margrethe wordt zo bijzonder klein.

“Copenhagen speelt zich dan wel meer dan tachtig jaar geleden af, het thema is vandaag bijzonder actueel. Bij wetenschap en innovatie kijken we vaak vooral naar de doorbraak zelf. Maar wat brengen nieuwe uitvindingen uiteindelijk teweeg? En hoe ver reikt onze verantwoordelijkheid voor wat we creëren? Met de razendsnelle ontwikkeling van technologieën als AI en drones voor oorlogsvoering is die discussie vandaag relevanter dan ooit.”
​Robert Chevara, regisseur en set designer

De in Groot-Brittannië geboren en in Berlijn gevestigde Chevara is een bekroond internationaal regisseur voor theater, film en opera. Zijn werk was onder meer te zien in The Royal Opera House, The Old Vic, San Francisco Opera en de Opéra Comique in Parijs. Copenhagen is zijn derde samenwerking met The Bridge Theatre.

Brussel, 99 jaar later

Dat Copenhagen net in Brussel wordt opgevoerd, is meer dan een mooi toeval. Van 24 tot 29 oktober 1927 vond hier de vijfde Solvayconferentie voor fysica plaats. Bohr, Heisenberg, Einstein, Schrödinger, Born en Curie behoorden tot de 29 deelnemers. Maar liefst 17 van hen hadden toen al een Nobelprijs gewonnen of zouden er later een ontvangen. Bohr presenteerde er zijn ideeën over complementariteit, terwijl Heisenberg een van de sleutelfiguren was achter de nieuwe kwantummechanica.

99 jaar later brengt Copenhagen Bohr en Heisenberg opnieuw samen in Brussel – dit keer op het podium. En het gaat niet om een internationale productie die hier toevallig halt houdt. The Bridge Theatre creëert de voorstelling in Brussel, met een Europese cast en creatief team.

De Duitse acteur Manuel Klein kruipt in de huid van Werner Heisenberg, de Deense acteur Peter Hald speelt Niels Bohr en de Britse actrice Eva Fontaine vertolkt Margrethe Bohr.

Een terugkeer naar Brussel die moeilijk toepasselijker kon zijn.

The Bridge Discussions

Ook naast het podium gaat het gesprek verder. Voor een aantal voorstellingen organiseert The Bridge Theatre een reeks Bridge Discussions rond het thema The Weight of Our Own Discoveries. Gasten leggen de link tussen het stuk en actuele vragen rond AI en innovatie, maar duiken ook in de geschiedenis en wetenschap achter Copenhagen.

Op het programma staan momenteel een Q&A met regisseur en scenograaf Robert Chevara op 15 oktober; The Need to Shake Off the AI Hype met Caroline De Cock, oprichter en managing director van N-Square, op 22 oktober; een Q&A met de cast op 25 oktober; Research and innovation: do they, should they, influence policy? met Joanna Drake, Deputy Director-General bij DG Research and Innovation van de Europese Commissie, op 27 oktober; en Copenhagen: The History & Science Behind the Play met ULB-professor Laurens Vanderstraeten op 29 oktober.

DE CAST

MANUEL KLEIN - Werner Heisenberg

De Duitse acteur Manuel Klein woont en werkt sinds 2017 in Londen. In 2026 speelde hij Friedrich in War Horse in het National Theatre. Op televisie was hij onder meer te zien in SAS: Rogue Heroes, Outlander en We Were the Lucky Ones. Zijn filmwerk omvat Indiana Jones and the Dial of Destiny en Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore.

PETER HALD - Niels Bohr

De Deense acteur Peter Hald studeerde aan The National School of Acting en werkte jarenlang bij The Royal Theatre, het nationale theater van Denemarken in Kopenhagen. Hij werkte samen met Oscarwinnaar Bille August en was onder meer te zien in de veelgeprezen Scandinavische reeks Bron/Broen (The Bridge) voor SVT & DR en When the Dust Settles.

EVA FONTAINE - Margrethe Bohr

De Britse actrice Eva Fontaine bouwde een uitgebreide carrière uit in theater en televisie. Ze stond onder meer op de planken van The Old Vic en in Londens West End. Op televisie was ze te zien in onder andere EastEnders, Emmerdale, Amandaland, Big Mood en Disney's The Stolen Girl.

HET CREATIEVE TEAM

ROBERT CHEVARA - regisseur & set designer

De in Groot-Brittannië geboren en in Berlijn gevestigde Robert Chevara is een bekroond internationaal regisseur voor theater, film en opera. Hij regisseerde onder meer voor The Royal Opera House Covent Garden, The Old Vic, San Francisco Opera en de Opéra Comique in Parijs. Copenhagen is zijn derde samenwerking met The Bridge Theatre.

NICO DE ROOIJ - lichtdesigner

De Nederlandse lichtontwerper Nico de Rooij heeft meer dan 25 jaar ervaring in theater, opera, dans, concerten en immersieve installaties. Hij werkte samen met artiesten als Nils Frahm, Ólafur Arnalds, Efterklang, John Grant en Meg Stuart.

IOANA MANDRESCU - sounddesigner

De in Roemenië geboren en in Brussel gevestigde geluidskunstenaar, componist en pianist Ioana Mandrescu werkt op het kruispunt van hedendaagse muziek, theater en geluidskunst. Haar werk was in heel Europa te zien en eerder verzorgde ze het sounddesign voor Frankie and Johnny van The Bridge Theatre.

SAM CECI - kostuumontwerp

De in Bergen geboren en in Brussel gevestigde kostuumontwerper Sam Ceci creëert kostuums op maat voor theater, dans, muziek en performance. Vakmanschap wordt daarbij gecombineerd met een sterke aandacht voor personage en verhaal.